[LVH] Phân tích những câu tục ngữ về con người và xã hội

1. Sơ đồ tóm tắt gợi ý

2. Dàn bài chi tiết

a. Mở bài:

– Giới thiệu khái quát về thể loại tục ngữ (khái niệm, đặc trưng cơ bản của thể loại tục ngữ,…)

– Giới thiệu khái quát về những câu “Tục ngữ về con người và xã hội”.

b. Thân bài:

* Câu 1

– Giải thích ý nghĩa:

+ “Một mặt người” là cách nói hoán dụ để chỉ một con người.

+ “Mười mặt của” chính là để chỉ của cải, vật chất, “mười mặt của” là để chỉ một số lượng của cải rất nhiều.

+ Tác giả so sánh “một mặt người” bằng với “mười mặt của” để khẳng định giá trị của con người. Mỗi con người có giá trị hơn rất nhiều của cải.

– Câu tục ngữ khuyên đối với chúng ta cần phải biết quý trọng, thương yêu, bảo vệ con người, không để những thứ vàng bạc, của cải làm che lấp đi con người

* Câu 2

– Giải thích nội dung:

+ “Góc” chính là một phần của vẻ đẹp.

+ So với toàn bộ con người, “răng” và “tóc” chỉ là những chi tiết rất nhỏ song chúng lại góp phần làm nên vẻ đẹp của con người.

→ Từ đó, qua câu tục ngữ, ông cha ta khuyên nhủ con người phải biết phải biết giữ gìn “răng”, “tóc” cho thật đẹp bởi nó làm nên vẻ đẹp của con người.

– Ý nghĩa:

+ Khuyên con người phải biết giữ gìn hình thức bên ngoài cho đẹp, cho gọn gàng, sạch sẽ vì nó góp phần thể hiện tính cách bên trong.

+ Thể hiện cách nhìn nhận, đánh giá con người của ông cha ta từ xưa đến nay.

* Câu 3

– Giải thích:

+ Hình thức đối lập độc đáo giữa hai về câu: “đói cho sạch” – “rách cho thơm” đã gợi lên nhiều ý nghĩa.

+ “Đói”, “rách” là những cách nói khái quát nhằm gợi lên cuộc sống nghèo khổ, cơ cực, thiếu thốn.

+ “Sạch”, “thơm” được dùng để chỉ những nét đẹp phẩm chất mà mỗi người cần phải giữ gìn.

→ Câu tục ngữ muốn khuyên con người dù cuộc sống có khó khăn, thiếu thốn, vất vả cũng cần phải ăn mặc sạch sẽ, thơm tho, gọn gàng.

– Ý nghĩa: khuyên con người dù trong bất cứ hoàn cảnh nào cũng phải sống tốt, sống trong sạch, không được làm những điều xấu xa, tội lỗi.

* Câu 4

– Điệp từ “học” được lặp lại nhiều lần vừa nêu lên cụ thể những điều cần phải học vừa nhấn mạnh vai trò to lớn, quan trọng của việc học.

– Các động từ theo thứ tự quan trọng dần.

→ Câu tục ngữ cho thấy sự tỉ mỉ, cẩn trọng của việc học, phải học từ cái nhỏ đến cái lớn, từ điều đơn giản đến phức tạp.

* Câu 5

– “Thầy”: người làm nghề dạy học, truyền bá kiến thức cho mọi người.

– “Mày”: cách nói khái quát để chỉ những người học trò.

→ Câu tục ngữ đã làm bật nổi vai trò, công lao to lớn của người thầy giáo.

* Câu 6

– “Học bạn”: học hỏi ở bạn bè, ở những người xung quanh và xét đến cùng đó chính là việc tự học

– “Không tày” chính là không bằng.

→ Câu tục ngữ muốn nói học thầy có những lúc không bằng học bạn. Từ đó, câu tục ngữ muốn nhấn mạnh vai trò của việc học bạn, của việc tự học của chính bản thân mỗi người.

→ Hai câu tục ngữ, một câu nói đến tầm quan trọng của người thầy, một câu lại nêu lên vai trò to lớn của việc học bạn, chúng đặt cạnh nhau, tưởng chừng như mâu thuẫn nhưng xét đến cùng, chúng lại bổ sung, hỗ trợ cho nhau, để thể hiện rõ nét quan niệm của nhân dân ta về việc học.

* Câu 7

– “Thương người”: tình cảm yêu thương dành cho những người xung quanh.

– “Thương thân”: tình thương mà mỗi người dành cho bản thân mình.

– Với việc đặt “người” trước “thân” tác giả dân gian muốn nhấn mạnh đối tượng của tình yêu thương.

→ Câu tục ngữ khuyên con người hãy biết yêu thương đồng loại và đối xử với nhau bằng tình yêu thương, sự đồng cảm, lòng vị tha.

* Câu 8

– Giải thích:

+ “Quả”: là hoa quả nhưng hiểu rộng ra, nó là cách nói hình ảnh dùng để chỉ những thành công, những ngọt ngào mà con người nhận được.

+ “Kẻ trồng cây” là người đã trồng cây để nó có thể thành quả và hơn thế nữa, đó là hình ảnh để chỉ những người đã có công gây dựng, giúp đỡ để tạo nên thành quả.

→ Xét về nghĩa đen, câu tục ngữ khuyên con người khi ăn quả phải nhớ ơn người đã trồng ra nó.

– Tác giả muốn khuyên con người khi đã đạt đến thành công, gặt hái được nhiều thành quả tốt đẹp thì phải nhớ ơn đến người đã gây dựng, giúp đỡ mình để tạo nên được thành quả đó.

* Câu 9

– Giải thích:

+ “Một cây” là hình ảnh ẩn dụ tượng trưng cho sự đơn lẻ

+ “Ba cây” chính là sự đoàn kết, liên kết lại với nhau.

→ Nghĩa đen của câu tục ngữ chính là một cây không thể làm nên rừng cây nhưng nếu ba cây – nhiều cây chụm lại với nhau thì sẽ tạo thành núi, thành rừng cây.

– Câu tục ngữ khuyên con người phải biết sống đoàn kết, giúp đỡ và gắn kết với nhau.

c. Kết bài:

– Khái quát những nét đặc sắc về nội dung, nghệ thuật, giá trị của những câu “Tục ngữ về con người và xã hội” và nêu cảm nghĩ của bản thân.

3. Bài văn mẫu

Đề bài: Em hãy viết một bài văn ngắn phân tích những câu tục ngữ về con người và xã hội.

GỢI Ý LÀM BÀI

3.1. Bài văn mẫu số 1

Tục ngữ là những câu nói ngắn gọn, đúc kết kinh nghiệm của cha ông ta từ ngàn đời nay về mọi lĩnh vực của cuộc sống, thiên nhiên, con người và xã hội. Những câu “Tục ngữ về con người và xã hội” đã đưa đến cho chúng ta những nhận xét, đánh giá và lời khuyên đầy ý nghĩa về con người.

Câu tục ngữ đầu tiên đã làm nổi bật được giá trị, sự quý báu của con người.

Một mặt người bằng mười mặt của

Có thể thấy, cách nói “một mặt người” là cách nói hoán dụ để chỉ một con người. Còn “mười mặt của” chính là để chỉ của cải, vật chất, “mười mặt của” là để chỉ một số lượng của cải rất nhiều. Để rồi từ đó, tác giả so sánh “một mặt người” bằng với “mười mặt của” để khẳng định giá trị của con người. Mỗi con người có giá trị hơn rất nhiều của cải. Có thể thấy, ông cha ta xưa đã đặt giá trị của con người lên trên mọi thứ của cải, vật chất. Với họ, con người là thứ của cải quý giá nhất mà không có bất cứ thứ của cải, vàng bạc nào có thể sánh được. Từ đó, đưa ra lời khuyên đối với chúng ta cần phải biết quý trọng, thương yêu, bảo vệ con người, không để những thứ vàng bạc, của cải làm che lấp đi con người. Đồng thời, câu tục ngữ cũng đã phần nào thể hiện được hiện thực đời sống của ông cha ta, đó chính là mong muốn “con đàn cháu đống” để vui cửa vui nhà và làm tăng lực lượng sản xuất.

Câu thứ hai đề cập đến những cái làm nên giá trị, phẩm chất của một con người.

Cái răng, cái tóc là góc con người

“Góc” chính là một phần của vẻ đẹp. So với toàn bộ con người, “răng” và “tóc” chỉ là những chi tiết rất nhỏ song chúng lại góp phần làm nên vẻ đẹp của con người. Từ đó, qua câu tục ngữ, ông cha ta khuyên nhủ con người phải biết phải biết giữ gìn “răng”, “tóc” cho thật đẹp bởi nó làm nên vẻ đẹp của con người và sâu xa hơn thế nữa, ông cha ta khuyên con người phải biết giữ gìn hình thức bên ngoài cho đẹp, cho gọn gàng, sạch sẽ vì nó góp phần thể hiện tính cách bên trong. Đồng thời, qua đó cũng thể hiện cách nhìn nhận, đánh giá con người của nhân dân ta.

Đói cho sạch, rách cho thơm

Câu tục ngữ với một hình thức đối lập độc đáo giữa hai về câu: “đói cho sạch” – “rách cho thơm” đã gợi lên nhiều ý nghĩa. “Đói”, “rách” là những cách nói khái quát nhằm gợi lên cuộc sống nghèo khổ, cơ cực, thiếu thốn còn “sạch”, “thơm” được dùng để chỉ những nét đẹp phẩm chất mà mỗi người cần phải giữ gìn. Với cách hiểu như thế, có thể thấy, có thể hiểu câu tục ngữ muốn khuyên con người dù cuộc sống có khó khăn, thiếu thốn, vất vả cũng cần phải ăn mặc sạch sẽ, thơm tho, gọn gàng. Song, không dừng lại ở đó, mượn cách nói về cách ăn mặc, ông cha ta còn muốn khuyên con người dù trong bất cứ hoàn cảnh nào cũng phải sống tốt, sống trong sạch, không được làm những điều xấu xa, tội lỗi.

Nếu như ba câu tục ngữ ở trên dùng để nói về phẩm chất, giá trị của con người thì câu tiếp theo, tác giả dân gian muốn nói về sự tỉ mỉ, chu đáo trong việc học.

Học ăn, học nói, học gói, học mở

Câu tục ngữ với điệp từ “học” được lặp lại nhiều lần vừa nêu lên cụ thể những điều cần phải học vừa nhấn mạnh vai trò to lớn, quan trọng của việc học. Cùng với việc sử dụng điệp ngữ “học” nhân dân ta đã kết hợp với các động từ theo thứ tự quan trọng dần. Từ đó, câu tục ngữ cho thấy sự tỉ mỉ, cẩn trọng của việc học, phải học từ cái nhỏ đến cái lớn, từ điều đơn giản đến phức tạp.

Tiếp đó, câu tục ngữ tiếp theo nêu lên vai trò của người thầy

Không thầy đố mày làm nên

Như chúng ta đã biết, “thầy” chính là người làm nghề dạy học, truyền bá kiến thức cho mọi người. “Mày” chính là cách nói khái quát để chỉ những người học trò. Từ cách hiểu đó có thể thấy câu tục ngữ đã làm bật nổi vai trò, công lao to lớn của người thầy giáo. Nếu không có thầy thì người học trò sẽ chẳng thể làm được việc gì thành công. Trong sự nghiệp của mỗi con người không thể thiếu đi bóng hình của thầy, bởi lẽ, hơn ai hết thầy chính là người vẽ đường, chỉ lối, dạy con người ta bao điều hay lẽ phải, bao bài học giá trị trong cuộc sống. Như vậy, với hình thức một lời thách đố, câu tục ngữ đã đề cao, khẳng định vai trò của người thầy đối với học trò, đối với sự thành công của mỗi con người. Vì vậy, chúng ta phải tôn trọng, biết ơn và khắc ghi công lao to lớn của người thầy đối với mình.

Nếu câu tục ngữ “Không thầy đố mày làm nên” nói về vai trò của người thầy thì câu tục ngữ “Học thầy không tày học bạn” lại nói đến vai trò của việc “học bạn”. “Học bạn” chính là học hỏi ở bạn bè, ở những người xung quanh và xét đến cùng đó chính là việc tự học còn “không tày” chính là không bằng. Như vậy, ý câu tục ngữ muốn nói học thầy có những lúc không bằng học bạn. Từ đó, câu tục ngữ muốn nhấn mạnh vai trò của việc học bạn, của việc tự học của chính bản thân mỗi người.

Hai câu tục ngữ, một câu nói đến tầm quan trọng của người thầy, một câu lại nêu lên vai trò to lớn của việc học bạn, chúng đặt cạnh nhau, tưởng chừng như mâu thuẫn nhưng xét đến cùng, chúng lại bổ sung, hỗ trợ cho nhau, để thể hiện rõ nét quan niệm của nhân dân ta về việc học: trong học tập, thầy và bạn đều có vai trò vô cùng quan trọng.

Ba câu tục ngữ còn lại chính là lời khuyên, lời nhận xét của ông cha ta về quan hệ ứng xử, về cách sống của con người.

Thương người như thể thương thân

“Thương người” là tình cảm yêu thương dành cho những người xung quanh. “Thương thân” chính là tình thương mà mỗi người dành cho bản thân mình. Như vậy, câu tục ngữ với phép so sánh giữa “thương người” với “thương thân” với ý nói hãy thương yêu những người xung quanh như yêu thương chính bản thân mình. Thêm vào đó, với việc đặt “người” trước “thân” tác giả dân gian muốn nhấn mạnh đối tượng của tình yêu thương, từ đó khuyên con người hãy biết yêu thương đồng loại và đối xử với nhau bằng tình yêu thương, sự đồng cảm, lòng vị tha.

Không dừng lại khuyên con người về lối sống yêu thương, những câu “Tục ngữ về con người và xã hội” còn khuyên con người phải luôn biết ơn với người có công giúp đỡ mình. Điều đó thể hiện rõ nét qua câu tục ngữ “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”.

“Quả” chính là hoa quả nhưng hiểu rộng ra, nó là cách nói hình ảnh dùng để chỉ những thành công, những ngọt ngào mà con người nhận được. “Kẻ trồng cây” là người đã trồng cây để nó có thể thành quả và hơn thế nữa, đó là hình ảnh để chỉ những người đã có công gây dựng, giúp đỡ để tạo nên thành quả. Như vậy, xét về nghĩa đen, câu tục ngữ khuyên con người khi ăn quả phải nhớ ơn người đã trồng ra nó. Nhưng không dừng lại ở đó, ẩn sau nghĩa đen, nghĩa câu chữ chính là nghĩa hàm ngôn, tác giả muốn khuyên con người khi đã đạt đến thành công, gặt hái được nhiều thành quả tốt đẹp thì phải nhớ ơn đến người đã gây dựng, giúp đỡ mình để tạo nên được thành quả đó.

Và cuối cùng, câu tục ngữ khép lại những câu “Tục ngữ về con người và xã hội” đã nêu lên bài học về sự đoàn kết.

Một cây làm chẳng nên non

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.

Câu thơ đã sử dụng nhiều hình ảnh ẩn dụ độc đáo, “một cây” và “ba cây” ở đây không phải là những con số cụ thể mà là cách nói ẩn dụ. “Một cây” là hình ảnh ẩn dụ tượng trưng cho sự đơn lẻ còn “ba cây” chính là sự đoàn kết, liên kết lại với nhau. Từ đó có thể thấy nghĩa đen của câu tục ngữ chính là một cây không thể làm nên rừng cây nhưng nếu ba cây – nhiều cây chụm lại với nhau thì sẽ tạo thành núi, thành rừng cây. Để rồi từ nghĩa đen ấy, câu tục ngữ khuyên con người phải biết sống đoàn kết, giúp đỡ và gắn kết với nhau, bởi lẽ chia rẽ thì yếu còn đoàn kết thì sẽ tạo nên sức mạnh.

Tóm lại, chín câu tục ngữ, mỗi câu một nội dung khác nhau, nhưng chung quy lại, với cách nói giàu hình ảnh, lối nói so sánh, những câu “Tục ngữ về con người và xã hội” đã tôn vinh những giá trị tốt đẹp của con người, đồng thời cũng đưa ra nhận xét, lời khuyên ý nghĩa về những phẩm chất và lối sống mà con người cần phải có. Đó là những bài học có giá trị to lớn và ý nghĩa đối với mỗi người.

3.2. Bài văn mẫu số 2

Trong cuộc sống, đạo đức là một yếu tố rất quan trọng, nó thể hiện sự văn minh, lịch sự, nếp sống, tính cách, và phần nào có thể đánh giá được phẩm chất, giá trị bản thân con người. Và có rất nhiều mặt để đánh giá đạo đức, phẩm chất của con người.

Một mặt người bằng mười mặt của.

Câu tục ngữ có hai vế. Một vế là “một mặt người” so sánh (bằng) với một vế là “mười mặt của”. Nhưng “người” với “của” lại là hai thứ khác nhau về bản chất.

Do vậy, để so sánh được với nhau, tác giả dân gian phải sử dụng nghệ thuật nhân hoá (mặt của). Ở đây, tác giả dân gian đã so sánh về số lượng: “một” so với “mười”. “Một” so với “mười” đương nhiên là “một” kém hơn “mười” nhưng ở đây tác giả lại khẳng định bằng nhau. Như vậy, ở đây không có sự so sánh thuần tuý về số lượng mà là sự so sánh về chất lượng. Sự so sánh về chất này cho thấy “người” cao hơn “của”. Nội dung của câu tục ngữ đã rõ: thể hiện sự coi trọng, đề cao con người. Câu tục ngữ đã thể hiện một tư tưởng nhân đạo sâu sắc của cha ông ta. Đó là đạo lí đề cao con người hơn mọi của cải vật chất. Tư tưởng đạo lí của câu tục ngữ còn được thể hiện trong những câu nói dân gian khác như: Người làm ra của chứ của không làm ra người, Người sống đống vàng,… Bài học đạo lí đề cao con người của câu tục ngữ không chỉ là một bài học lớn về cách nhìn nhận, đánh giá con người mà còn có tác dụng to lớn trong việc bồi dưỡng những tình cảm tốt đẹp cho con người.

Cái răng, cái tóc là góc con người

Câu tục ngữ này mang hai hàm nghĩa. Thứ nhất, răng và tóc là biểu hiện của một phần sức khoẻ, thể trạng của con người. Thứ hai, răng và tóc thể hiện (biểu hiện) hình thức, tính cách, tư cách của con người. Trong cuộc sống, câu tục ngữ được tác giả dân gian sử dụng để: khuyên nhủ, nhắc nhở con người phải biết giữ gìn, chăm sóc răng, tóc cho sạch sẽ, đẹp đẽ (nó là hình thức bên ngoài của con người); thể hiện sự đánh giá, nhìn nhận, bình phẩm về con người (nhìn răng, tóc là biết tư cách, tính cách của con người). Như vậy, câu tục ngữ đưa ra cho chúng ta một bài học kinh nghiệm: con người cần phải biết giữ gìn răng, tóc cho sạch sẽ, đẹp đẽ; phải biết sửa sang răng, tóc trước khi giao tiếp với người khác bởi đó là biểu hiện của lòng tự trọng, thể diện của bản thân.

Đói cho sạch, rách cho thơm.

Câu tục ngữ có hai vế đối nhau rất chỉnh. Hai vế đối nhau này đã góp phần bổ sung, soi sáng cho nhau. Nếu như hai chữ “đói – rách” là những biểu hiện cụ thể bên trong và bên ngoài của sự nghèo khó, thiếu thốn về của cải, vật chất thì hai chữ “sạch – thơm” lại là những biểu hiện cụ thể của nhân cách ngay thẳng, đẹp đẽ. Các từ “đói sạch, rách – thơm” vừa được hiểu tách bạch trong từng vế vừa được hiểu trong sự kết hợp, tương hỗ lẫn nhau giữa hai vế. Chính sự tách bạch và tương hỗ lẫn nhau này đã tạo nên hai lớp ý nghĩa cụ thể. Ở lớp nghĩa hẹp – nghĩa đen, câu tục ngữ nhắc người ta dù đói cũng phải ăn uống sạch sẽ, dù quần áo rách cũng phải giữ gìn thơm tho. Ở lớp nghĩa rộng – nghĩa bóng, câu tục ngữ sử dụng những cặp từ, cặp hình ảnh ẩn dụ để nhắn gửi người đọc về việc giữ phẩm cách: dù nghèo đói, khổ cực đến đâu cũng phải sống cho trong sạch, không vì nghèo đói mà làm những điều xấu xa theo kiểu “đói ăn vụng, túng làm liều” mà đánh mất nhân phẩm, đạo đức con người. Đây cũng chính là ý nghĩa quan trọng mà câu tục ngữ muốn nhắn gửi, thể hiện.

Học ăn, học nói, học gói, học mở.

Câu tục ngữ có bốn vế, vừa có quan hệ đẳng lập vừa có quan hệ bổ sung cho nhau và lặp đi lặp lại từ “học” ở đầu mỗi vế (điệp ngữ) để nhấn mạnh, nhắc nhở người ta về những điều kiện cần phải có để “nên người”. “Ăn, nói, gói, mở” bốn việc tưởng chừng như rất đơn giản, con người không cần phải học cũng có thể làm được. Ấy vậy mà chẳng đơn giản chút nào. “Học ăn, học nói” có nghĩa là học cách ăn uống, cách nói năng cho lịch sự, trang nhã, đẹp đẽ. Điều nhắc nhở của hai vế này ta còn thấy trong nhiều câu tục ngữ tương tự khác như: ăn trông nồi, ngồi trông hướng (khi ăn cùng với người khác cần quan sát để ngồi cho phù hợp, khỏi bị thất thố), ăn cho nên đọi (bát), nói cho nên lời, Lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau; Lời nói gói vàng,… Hai vế sau của câu tục ngữ, “học gói, học mở” nhắc nhở con người phải học cách làm việc để thành thạo công việc. “Gói và mở” tưởng chừng chẳng cần học cũng có thể làm được. Tuy nhiên, để gói cho vuông vức, ngay ngắn, đẹp đẽ, dễ coi, ưa nhìn không phải ai cũng làm được, hay làm một lần là được ngay. Giống như “gói”, động tác mở cũng hết sức quan trọng. Mở phải từ tốn, nhẹ nhàng, mở hết lớp ngoài rồi mở đến lớp trong. Cách mở như vậy không chỉ thể hiện sự nâng niu mà còn thể hiện thái độ trân trọng của người mở đối với người gửi đồ vật. Như vậy việc “gói, mở” cũng là những việc làm thể hiện tâm tính, phong thái của con người. Nhưng nội dung của câu tục ngữ không dừng ở lớp nghĩa cụ thể này mà bao trùm lên cả tổng số nghĩa của bốn vế hợp lại là lớp nghĩa khái quát. Đó là câu tục ngữ khuyên chúng ta phải học nhiều điều trong cuộc sống từ giao tiếp đến hành động để biết cách ứng xử xã hội thể hiện mình là người có nhân cách, có văn hoá.

Không thầy đố mày làm nên

Học thầy không tày học bạn.

Hai câu tục ngữ này đề cập tới hai mặt của việc học tập: học thầy và học bạn. Câu Không thầy đố mày làm nên có ý nghĩa thách đố để khẳng định vai trò, công ơn của người thầy giáo trong việc truyền dạy tri thức, cách sống ban đầu cho học trò. Câu tục ngữ dùng lối nói ngoa dụ (nói quá) để khẳng định tất cả sự thành công trong đời của mỗi học trò bao giờ cũng có một phần công sức của người thầy. Do vậy, nội dung ý nghĩa của câu tục ngữ là đề cao vai trò quyết định của người thầy đối với kết quả học tập của học trò. Đồng thời với nội dung khẳng định này, câu tục ngữ nhắc nhở người ta phải biết kính trọng, ghi nhớ công lao của người thầy giáo đã từng dạy dỗ mình; nhắc nhở chúng ta một trong những con đường thành công trong học tập là tìm thầy mà học. Còn câu Học thầy không tày học bạn lại đề cập tới một khía cạnh khác trong việc học tập: học bạn. Câu tục ngữ này có hai vế đặt trong mối quan hệ so sánh. Mới đọc tưởng chừng như nó mâu thuẫn với câu Không thầy đố mày làm nên, nhưng ngẫm kĩ thì không phải vậy. Trái lại, hai câu tục ngữ bổ sung cho nhau tạo thành một phương pháp học tập rất hiệu quả: vừa học thầy vừa học bạn. Trong mối tương quan so sánh học thầy và học bạn thì câu tục ngữ khẳng định học bạn là hơn học thầy. Học bạn rất quan trọng bởi bạn là người gần gũi ta, ta có thể học hỏi nhiều điều của bạn ở mọi nơi, mọi lúc; ta có thể tự nhìn bạn để trau dồi, hoàn thiện mình hơn.

Thương người như thể thương thân.

Câu tục ngữ có cấu tạo hai vế tương đồng, ngang bằng nhau theo công thức [A như B]. Điều thần tình ở đây tác giả dân gian đã đặt hai chữ “thương người” trước hai chữ “thương thân”. Cách sắp đặt này nhằm thực hiện dụng ý lấy việc thương bản thân mình làm chuẩn cho việc thương người, đưa việc thương người ra làm mục tiêu cần hướng tới để nhắc nhở ta phải lấy bản thân mình để soi vào người khác, coi người khác như là bản thân mình, để mà quý trọng, thương yêu. Việc đặt hai tiếng “thương người” lên trước cũng là cách để nhấn mạnh tới đối tượng cần phải đồng cảm, thương yêu. Câu tục ngữ đã thể hiện được truyền thống “Lá lành đùm lá rách” của dân tộc. Đây là một triết lí về cách sống, cách ứng xử giữa người với người trong xã hội. Câu tục ngữ biểu hiện rất cao của lòng nhân ái, là kết tinh của truyền thống nhân văn.

Ăn quả nhớ kẻ trồng cây

Câu tục ngữ này có hai lớp nghĩa. Nghĩa đen là khi được ăn một quả ngon, trái ngọt thì cần phải nhớ tới người đã có công trồng cây để cây sinh quả cho ta ăn. Qua lớp nghĩa đen, tác giả dân gian muốn nói với ta một điều lớn hơn việc biết ơn người trồng cây cho ta hưởng trái cây ngon ngọt. Khi được hưởng bất kì một thành quả nào ta đều phải ghi nhớ công ơn người đã bỏ công sức làm nên thành quả đó. Đây chính là nghĩa bóng của câu tục ngữ, nó có thể được vận dụng trong nhiều hoàn cảnh khác nhau nhờ khả năng mở rộng nghĩa trong việc ứng dụng vào thực tế. Chẳng hạn, như trong quan hệ gia đình, giữa cha mẹ với con cái thì câu tục ngữ là lời khuyên nhủ con cái phải biết ghi nhớ công ơn sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ; trong quan hệ thầy trò thì câu tục ngữ nhắc nhở học sinh phải ghi nhớ công ơn dạy dỗ của thầy, cô giáo; được hưởng cuộc sống của người dân một nước độc lập, ấm no, hạnh phúc. Câu tục ngữ nhắc nhở chúng ta phải biết công ơn các liệt sĩ, thương binh,… đã quên mình chiến đấu hi sinh để giải phóng dân tộc.

Một cây làm chẳng nên non

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao.

Tác giả dân gian đã tạo nghĩa câu tục ngữ bằng cách để hình ảnh của “cây” và “núi” trong thế đối lập nhau: một (ít) và ba (nhiều), “chẳng nên non” và “nên hòn núi cao”. Cách tạo nghĩa này gợi lên lớp nghĩa thứ nhất: một cây (ít) sẽ không tạo nên núi nhưng ba cây (nhiều) thì sẽ tạo thành quả núi cao, đây là nghĩa đen. Từ lớp nghĩa này người ta suy ra “cây” và “núi” là biểu thị mối quan hệ giữa con người và công việc. Núi là việc khó khăn hay việc to lớn. Một người sẽ không thể làm được việc khó khăn hay việc to lớn nhưng nhiều người “chụm lại” (cùng chung sức) thì sẽ làm được tất cả những việc dù khó khăn hay to lớn, đây chính là lớp nghĩa thứ hai – nghĩa bóng. Như vậy, câu tục ngữ đã dùng lối nói ẩn dụ để khẳng định, khuyên nhủ chúng ta về sức mạnh của tinh thần đoàn kết. Nếu có tinh thần đoàn kết thì ta có thể làm được mọi việc, dù là việc lớn hay việc khó.

—–Mod Ngữ văn biên soạn và tổng hợp—–



LamVanHay.Com

Share:FacebookTwitterLinkedin
Warning: Trying to access array offset on value of type bool in /var/home/edulodos/public_html/lamvanhay.com/wp-content/themes/lvtheme/lib/functions/social.php on line 119
PinterestEmail

Leave a Message

Registration isn't required.